Probiotyki nie tylko bakteryjne. Nowy europejski przegląd wskazuje na potencjał łączenia bakterii i drożdży

Rynek preparatów probiotycznych od lat opiera się przede wszystkim na wybranych szczepach bakterii. Nowa publikacja naukowa, która ukazała się 11 sierpnia 2026 r. w czasopiśmie „Microorganisms”, zwraca jednak uwagę na drugi kierunek rozwoju tej kategorii – wykorzystanie drożdży probiotycznych oraz projektowanie preparatów, w których mikroorganizmy należące do różnych grup pełnią uzupełniające się funkcje. Autorzy przeglądu wskazują, że bakterie i drożdże probiotyczne różnią się m.in. biologią komórki, podatnością na antybiotyki, sposobem oddziaływania z układem immunologicznym oraz profilem metabolicznym. Zamiast traktować je jako rozwiązania konkurencyjne, proponują spojrzenie na nie jako na potencjalnie komplementarne elementy strategii probiotycznej.

Publikacja została przygotowana przez europejski zespół badaczy, z udziałem naukowców związanych z Alma Mater Studiorum – Uniwersytetem Bolońskim we Włoszech. Artykuł „Probiotic Yeasts and Bacteria: A Complementary Approach to Gut Health” ma charakter przeglądowy, dlatego nie dostarcza wyników pojedynczego nowego badania klinicznego. Porządkuje natomiast aktualną wiedzę dotyczącą obu grup mikroorganizmów i wskazuje obszary, w których ich właściwości mogą się wzajemnie uzupełniać.

Bakteria i drożdżak nie są technologicznym odpowiednikiem

Jednym z istotniejszych elementów opracowania jest wyraźne rozdzielenie właściwości bakterii i drożdży probiotycznych. Autorzy zwracają uwagę, że szczepy bakteryjne mogą m.in. wykazywać zdolność adhezji do błony śluzowej i bezpośrednio uczestniczyć w wytwarzaniu krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych – SCFA. Jednocześnie bakterie mogą być podatne na działanie środków przeciwbakteryjnych. Drożdże mają inną budowę komórkową i profil metaboliczny, a ich naturalna odporność na antybiotyki przeciwbakteryjne stanowi jedną z cech odróżniających je od klasycznych probiotyków bakteryjnych.

Najbardziej rozpoznawalnym przedstawicielem probiotycznych drożdży pozostaje Saccharomyces boulardii. Nowy przegląd nie sugeruje jednak prostego zastępowania bakterii drożdżami. Jego głównym założeniem jest analiza możliwości wykorzystania różnic biologicznych pomiędzy tymi mikroorganizmami w sposób komplementarny. Autorzy podkreślają jednocześnie, że interakcje zachodzące pomiędzy mikroorganizmami należącymi do różnych królestw biologicznych – określane jako interakcje trans-kingdom – dopiero zaczynają być dokładniej charakteryzowane.

To ważne zastrzeżenie z perspektywy producentów suplementów diety. Sam fakt, że dwa szczepy wykazują korzystne właściwości stosowane oddzielnie, nie oznacza automatycznie, że ich połączenie będzie dawało przewidywalny efekt w gotowym preparacie.

Formulacja wielomikroorganizmowa wymaga więcej niż zwiększenia liczby CFU

Dla działów R&D publikacja z 11 sierpnia jest interesująca przede wszystkim dlatego, że przesuwa uwagę z prostego pytania o liczbę mikroorganizmów w produkcie na ich funkcjonalne zróżnicowanie. Jeżeli poszczególne mikroorganizmy różnią się metabolizmem, podatnością na warunki środowiskowe i sposobem interakcji z gospodarzem, dobór składników formulacji powinien odbywać się na poziomie konkretnych szczepów i ich właściwości, a nie wyłącznie deklarowanej całkowitej liczby jednostek tworzących kolonie. Jest to wniosek technologiczny wynikający z różnic opisanych przez autorów przeglądu.

W praktyce rozwój produktu łączącego bakterie i drożdże oznacza konieczność zweryfikowania ich kompatybilności w konkretnej formulacji. Istotna staje się nie tylko ilość mikroorganizmów w momencie produkcji, ale możliwość utrzymania odpowiednich parametrów produktu podczas przechowywania i dystrybucji. Dla producenta oznacza to konieczność patrzenia na szczep, nośnik, substancje pomocnicze, aktywność wody, technologię wytwarzania i materiał opakowaniowy jako na elementy jednego układu.

W takim modelu szczególnego znaczenia nabiera również prawidłowa identyfikacja mikroorganizmów. Formuła składająca się z kilku szczepów bakteryjnych oraz drożdży wymaga odpowiednio zaplanowanej strategii kontroli jakości, która pozwoli ocenić poszczególne komponenty preparatu, a nie jedynie jego całkowite obciążenie mikrobiologiczne. Dla laboratoriów pracujących z preparatami zawierającymi żywe mikroorganizmy jest to obszar zdecydowanie bardziej wymagający niż standardowa kontrola mikrobiologiczna produktu niezawierającego żywych kultur.

Od pojedynczego szczepu do projektowania funkcjonalnego konsorcjum

Nowa publikacja dobrze wpisuje się w zmianę sposobu myślenia o rozwoju preparatów mikrobiotycznych. Jeszcze kilka lat temu przewagę produktu często komunikowano przede wszystkim poprzez liczbę szczepów lub wysoką deklarowaną liczbę CFU. Z technologicznego punktu widzenia sama liczba komponentów nie przesądza jednak o jakości formulacji.

Znacznie istotniejsze staje się pytanie, dlaczego określone szczepy znalazły się razem w jednym produkcie. W przypadku połączenia bakterii i drożdży uzasadnienie może opierać się na ich odmiennych właściwościach biologicznych. Autorzy nowego przeglądu wskazują właśnie na różnice w metabolizmie, oddziaływaniu immunologicznym i podatności na terapię przeciwbakteryjną jako podstawę do dalszych badań nad komplementarnym zastosowaniem obu grup.

Nie oznacza to jednak, że każda formulacja typu bacteria + yeast będzie rozwiązaniem korzystniejszym od preparatu jednoszczepowego. Przeciwnie – im bardziej złożony skład mikrobiologiczny, tym większego znaczenia nabierają uzasadnienie doboru szczepów, kontrola ich wzajemnych interakcji oraz dane dotyczące finalnej formulacji.

Z perspektywy producentów kontraktowych może to oznaczać stopniowe przesuwanie kompetencji z samego dozowania gotowych kultur w kierunku bardziej zaawansowanego projektowania produktu. Dostawca technologii powinien w takim przypadku dysponować nie tylko możliwościami konfekcjonowania mikroorganizmów, lecz także wiedzą dotyczącą ich stabilności, wymagań procesowych, metod analitycznych oraz zachowania w określonej matrycy.

Odporność drożdży na antybiotyki jest cechą różnicującą, ale nie gotowym claimem

Autorzy zwracają szczególną uwagę na różnicę dotyczącą antybiotyków. Bakterie probiotyczne mogą być podatne na leczenie przeciwbakteryjne, podczas gdy drożdże są z natury niewrażliwe na antybiotyki skierowane przeciwko bakteriom. Z biologicznego punktu widzenia jest to jedna z przesłanek uzasadniających analizowanie obu grup jako rozwiązań komplementarnych.

Dla producentów suplementów działających na rynku europejskim trzeba jednak wyraźnie oddzielić dane naukowe od możliwości komunikacji produktu. Publikacja przeglądowa – nawet jeśli wskazuje interesujący mechanizm lub potencjalne zastosowanie określonych mikroorganizmów – sama w sobie nie tworzy podstawy do dowolnego stosowania nowych oświadczeń zdrowotnych.

W Unii Europejskiej zasady dotyczące oświadczeń żywieniowych i zdrowotnych określa rozporządzenie (WE) nr 1924/2006. Komisja Europejska wskazuje, że informacje wykorzystywane na etykiecie, w prezentacji czy reklamie produktu muszą być jasne, prawidłowe i oparte na dowodach naukowych, a oświadczenia wprowadzające konsumenta w błąd są niedopuszczalne. Funkcjonuje również unijny rejestr oświadczeń zdrowotnych obejmujący oświadczenia autoryzowane i nieautoryzowane.

Sama kategoria suplementów diety pozostaje natomiast objęta ramami dyrektywy 2002/46/WE, której celem jest m.in. ochrona konsumentów przed potencjalnym ryzykiem zdrowotnym i informacją mogącą wprowadzać w błąd.

Większa złożoność produktu oznacza większe wymagania wobec jakości

Kierunek opisany przez włoski zespół może być szczególnie interesujący dla przedsiębiorstw rozwijających produkty ukierunkowane na mikrobiotę. Nie powinien być jednak sprowadzany do prostego rozszerzania składu o kolejne mikroorganizmy.

Preparat zawierający organizmy różniące się budową komórkową i metabolizmem wymaga odpowiedniego podejścia już na etapie preformulacji. Dla R&D oznacza to konieczność oceny kompatybilności składników. Dla QA i QC – potrzebę przygotowania strategii kontroli umożliwiającej potwierdzenie jakości produktu o bardziej złożonym profilu mikrobiologicznym. Dla działu Regulatory Affairs – konieczność zachowania wyraźnej granicy pomiędzy aktualnym stanem wiedzy naukowej a komunikacją, którą rzeczywiście można zastosować przy produkcie na konkretnym rynku.

Szczególnie istotne pozostaje również podejście szczepospecyficzne. Właściwości opisane dla jednego mikroorganizmu nie powinny być automatycznie przenoszone na inny szczep należący do tego samego rodzaju czy gatunku. Analogicznie, wynik dotyczący pojedynczego szczepu nie potwierdza skuteczności dowolnego produktu wieloskładnikowego.

Komplementarność zamiast wyścigu na liczbę szczepów

Autorzy przeglądu opublikowanego 11 sierpnia konkludują, że dostępne dane przemawiają za postrzeganiem bakterii i drożdży probiotycznych jako strategii komplementarnych, a nie konkurencyjnych. Jednocześnie zaznaczają potrzebę dalszej charakterystyki interakcji pomiędzy tymi mikroorganizmami i rozwijania podstaw naukowych dla ich łącznego wykorzystania.

Dla europejskiego sektora suplementów diety może być to ważny kierunek rozwoju, ale nie dlatego, że pozwala umieścić na etykiecie większą liczbę mikroorganizmów. Znacznie większą wartość może mieć możliwość projektowania formulacji, w których poszczególne komponenty są dobierane ze względu na określone i wzajemnie uzupełniające się właściwości.

To zmienia również kryterium jakości produktu. W coraz bardziej zaawansowanych preparatach probiotycznych przewagą nie będzie sama długość listy szczepów, ale udokumentowane uzasadnienie ich doboru, kontrola stabilności, wiarygodna identyfikacja oraz możliwość utrzymania założonych parametrów w całym okresie trwałości produktu.